Загрузка данных


Вот текст с четырёх фотографий, переписанный без ошибок с сохранением всех тувинских букв (ө, ң, ү). Текст разделён на два рассказа, как на фото.

БАА-САРЫГ ЭДЕРИ

Чылыг хат хөртүктелдир хадаан соонда, арга чарыктын хараганнар дөзүнге ак-ак койгуннар бооп көстүп чыткилаан хөртүктер читкилей бээр. Чазаглаан аалдың анай, хураганы шала кежээ сидиредир дешкилежип турар апаар. Кежээликтей кырган-авамга бар шаам-биле дузалажыр мен. Анай, хураганны челегилеп каар мен. Сөөлзүредир кедергей дезиг ак анайны сывыртап тургаш, мойнундан кужакап турумда, сылдыстар дээрге көстүп, ыржамы кончуг апаар.

Көже быдааны хайындыргаш, кежээ дүне ижип орда, арыг иштинден Баа-Сарыгның сыгырганы дыңналып келир.

— Баа-Сарыг эде берди, тараа тарыыр өй келген — деп, кырган-авам сорук кирип чугаалаар чуве.

Дүнекиниң ыраажызы Баа-Сарыг дижир. Анай, хураган челезинге тамчыктанып чыдырда, кырган-авамның кодаңчы ыды хөлестенип чыдырда, Баа-Сарыг эткенин дыңнап чордум.

Бир-ле дугаар шары мунуп, ачамга дузалашканым ол. Ачам ыяш андазын-биле аңгыс черни тарып кирипкен. Мен дээрге кончуг эр апарган, солагай холумда чеп бурундук туткан, оң холумда сөөскен кымчы туткан, кожуп каан ийи шарыны башкарып турар болу бердим. Бир хүннү бадыр чүткүдүп келгеш, бир шаң аңгысты чарып алган бис. Ачамның амыраары кончуг. Хөктүг чуве чүл дээрге, хүннү бадыр Баа-Сарыг эткенин дыңнап чадаан мен. Улгады бергеш, билип каан мен, Баа-Сарыг дүне када эдер куш чораан.

Чарып каан аңгыска ачам арбай чажып каан. Кызыл-хараган иллиир сөөрткен шарыны мунуп алгаш, үрезинни чаштындыр иллиртеп каапкан мен.

— Баа-Сарыг эткен соонда тараан тарааны доңат албас — деп, кырган-авам чугаалап чораан.

---

ИТПИК ЭДЕРИ

Малчын чоннуң сагыш-сеткилин кончуг өөртүр куш итпик дижир. Талдар, дыттар болгаш теректер аразынга эртен эрте, изиг хүндүс база орай кежээ хожуңнадыр итпик эдер.

Итпик үнүн дыңнааш, кырган-авам ырлай аарак чугаалаар:

Итпик күжүр эде бээрге,
Инек хойтпаа доскаар долар.

Итпик эткен соонда, сүт элбээр, улуг доскаар долдур инек хойтпаа шыгайнып турар апаар. Хува долу хоюг итпекти кырган-авам менээ бээрге, дыха-ла амданнанып чиир мен.

Кырган-авамның башкы хойтпактың арагазын тиккенин сактыдыр мен. Отка салыр чээрген чыып, чылапчага кудар суг суглап, кырган-авамга дузалажып турган мен. От орнунда үш буттуг, кошкар кулактыг демир ожук турар. Ол ожуктуң кырынга шөй пашты тигер. Ол шөй пашка ажындызы кирген хойтпакты кудуптар. Ол хойтпактың кырынче шууруунну кедире салыптар. Ол шуурууннуң үстүнге чылапчаны салыптар. Ол чылапчага сугну кудуптар. Ол чылапчаның кыдыын долгандыр кидис курну куржаптар. Шуурууннуң дөрт чүгүн дөрт даш-биле так сыскыптар. Ол шуурууннуң эңмек шоргазының чавызап бады келген ужунга ыяш хууңну салып каар. Кырган-авамга дузалажып, отту одап турар мен. Шуурууннуң шоргазындан шурап баткан араганың, хая тиинден сыстып баткан кара суг дег, хээлиг хууңче шурап бадарын кончуг сонуургаар мен.

— Тоолчу даайыңга кырган-авам шайдан иживит деп чугаала, — дээрге, кожавыс өглерни одуртур маннагылааш, улуг улустарны кырган-авам өөнге чалап эккээр турган мен. Мен бичии чоруур шаамда аныяк оолдар болгаш кыстар арага ишкен черге келбес чуве чораан.

— Ужен чеди хар четпээн кижи арага ишпес — деп, кырган-авам чугаазын даады сактып келир мен.