---

# Szymon Konarski

**1. Pochodzenie, rodzina, miejsca życia**

Szymon Konarski urodził się 5 marca 1808 roku w Dobkiszkach na Suwalszczyźnie, czyli na terenach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pochodził z drobnej i średniej szlachty herbu Gryf. Jego ojciec, Jerzy, był oficerem i walczył jeszcze pod Kościuszką. Matką była Pauline z Wiszniewskich.

Konarski nigdy się nie ożenił. Całe życie podporządkował walce o niepodległość. Mieszkał kolejno na Suwalszczyźnie, w Sejnach i w Warszawie. Po upadku powstania listopadowego wyjechał na emigrację do Francji, Szwajcarii, Belgii i Anglii. Potem jako emisariusz wracał na ziemie zabrane: na Litwę, Białoruś, Wołyń i Podole. Zginął 27 lutego 1839 roku w Wilnie, w wieku zaledwie 30 lat. Rosjanie rozstrzelali go na placu wywozowym po długim, brutalnym śledztwie i wyroku sądu wojennego.

**2. Wykształcenie i doświadczenie wojskowe**

Uczył się w szkole wydziałowej w Sejnach. W 1826 roku poszedł do wojska Królestwa Polskiego, do 1. Pułku Strzelców Pieszych. Tam nauczył się podstaw wojskowego rzemiosła, a prawdziwą szkołą stało się dla niego powstanie listopadowe. Walczył na Mazowszu i wziął udział w wyprawie gen. Dezyderego Chłapowskiego na Litwę. Za odwagę awansowano go na kapitana i dostał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari.

Na emigracji nie próżnował. Uczył się dalej spraw wojskowych, poznawał sztukę drukarską i zgłębiał tajniki działalności konspiracyjnej. Przygotowywał się w ten sposób do roli emisariusza, czyli tajnego wysłannika, który miał wrócić do kraju i organizować tam konspirację. Miał do tego dobre podstawy: znał się na wojsku, drukarstwie i działaniu w podziemiu.

**3. Sukcesy, porażki i ocena dokonań**

Pierwszym dużym sukcesem Konarskiego była jego postawa w powstaniu listopadowym. Jeszcze większym osiągnięciem było to, co zrobił jako emisariusz. Wrócił z bezpiecznej emigracji na ziemie zabrane przez Rosję, przemierzał Litwę, Białoruś, Wołyń i Podole, zakładał tajne koła i łączył rozproszonych spiskowców. Dzięki tej pracy w latach 1835–1838 powstał od zera Związek Ludu Polskiego, największa siatka konspiracyjna w zaborze rosyjskim po klęsce powstania. Konarski połączył w niej ponad 3000 spiskowców z Litwy, Białorusi, Wołynia i Podola.

Do porażek trzeba zaliczyć upadek powstania, który zmusił go do wyjazdu na emigrację, oraz aresztowanie w maju 1838 roku. Schwytano go na stacji pocztowej w Krywiczach pod Wilnem. Do dziś nie wiadomo na pewno, czy zawinił agent, czy pomyłka łącznika.

Konarski uchodzi za świetnego organizatora i charyzmatycznego mówcę. Łączył walkę o niepodległość z hasłami społecznymi: chciał uwłaszczenia chłopów, zniesienia pańszczyzny i demokratyzacji życia. Po aresztowaniu trafił do więzienia w Wilnie, gdzie był torturowany. Zginął 27 lutego 1839 roku.

**4. Cechy charakteru**

- **Niezłomność.** Przez miesiące śledztwa i tortur nie wydał żadnego ze współpracowników. Całą winę wziął na siebie i dzięki temu uratował od zesłania setki ludzi.
- **Odwaga.** Zgodził się wrócić do kraju jako emisariusz, choć wiedział, że za taką działalność grozi śmierć.
- **Skromność.** Żył bardzo prosto i nie zabiegał o pieniądze ani sławę.

**5. Miejsce w panteonie bohaterów i pamięć o nim**

Konarski zasłużył na pamięć, bo do końca poświęcił się sprawie polskiej i nie złamał się nawet w obliczu śmierci. Zbudowane przez niego struktury stały się wzorem dla późniejszych ruchów niepodległościowych XIX wieku.

Pamięć o nim przetrwała w kilku formach. Jego imieniem nazwano ulice, szkoły i drużyny harcerskie. Pisali o nim poeci, a jego los przyczynił się do powstania romantycznego mitu męczennika za wolność. W Wilnie, w miejscu egzekucji, stoi kamień pamiątkowy z krzyżem. W czasach zaborów postać Konarskiego pojawiała się też na grafikach i obrazach.